MAGAZYN BRANŻY GEMMOLOGICZNEJ I JUBILERSKIEJ

ARTYKUŁY

Artykuły » Gems & Jewelry Numer 1 » KRZEMIEŃ

KRZEMIEŃ

Jarosław Kolec

Kamienie od pradziejów towarzyszą człowiekowi, jednym z nich jest krzemień. Odegrał on bardzo ważną rolę w rozwoju ludzkości. Był głównym surowcem skalnym wykorzystywanym w paleolicie i neolicie.

Z krzemienia wykonywano narzędzia (np. siekiery, noże, sierpy, skrobaki, dłuta), broń (np. groty oszczepów), służył również do wzniecania ognia. Krzemień powszechnie stosowano w magii - uderzane o siebie kamienie sypały iskrami, dając tzw. ogień życia zawarty w kamieniu. Wraz z nadejściem ery brązu, a następnie żelaza jego znaczenie malało, a wynalezione około 1830 roku zapałki na dobre zastąpiły krzesiwo. W połowie XVI wieku krzemień znalazł nowe zastosowanie - skonstruowano zamek skałkowy do broni palnej, który był używany jeszcze w XIX wieku.

Krzemień jest skałą osadową, zbudowaną z opalu lub chalcedonu albo z obu tych substancji równocześnie. Niekiedy możemy w nich spotkać kryształy kwarcu lub krzemionkowe szczątki różnych organizmów: korali, małży, gąbek, jeżowców, radiolarii. Krzemienie najczęściej przyjmują formę kulistych lub nieregularnych konkrecji. W Polsce występują wśród wapieni i margli jurajskich. Ze względu na nieduże nagromadzenie konkrecji nie są przedmiotem eksploatacji górniczej. Pozyskiwane są jako materiał odpadowy w kopalniach wapieni lub ze złóż wtórnych.

Inaczej pozyskiwanie krzemienia wyglądało w neolicie. W tym czasie zaobserwowano największy rozkwit narzędzi z kamienia, powstawały kopalnie krzemienia pasiastego. Dowodem tego są odkryte 19 lipca 1922 r. przez geologa Jana Samsonowicza szyby i wyrobiska w dorzeczu rzeki Kamiennej.

Te prehistoryczne kopalnie tworzą dziś Rezerwat Przyrodniczo – Archeologiczny „Krzemionki Opatowskie”, znajdujący się w pobliżu Ostrowca Świętokrzyskiego. „Krzemionki Opatowskie” zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO w 1993 r.. Obecnie w tym rejonie znajduje się około 5000 szybów powstałych na przestrzeni tysiącleci. Krzemienie występują tutaj w wapieniach jurajskich na głębokości do kilku metrów, więc dość płytko, biorąc pod uwagę możliwości dzisiejszego górnictwa.

Krzemień ma zbitą budowę i twardość 6,5 stopnia w 10 stopniowej skali Mosha. Jego barwa jest zmienna - od jasnoszarej do czarnej, od brunatnej do czerwonej. Często barwy są wymieszane. Występują również krzemienie zawierające w sobie wielobarwne smugi, tworzące dynamiczne i zawiłe formy dopełniane barwami „tła”, na którym są eksponowane. Bardzo szczególną odmianą krzemienia jest krzemień pasiasty, nazywany przez miejscową ludność salcesonem.

Ponad 40 lat temu odmiana ta rozpoczęła swoją karierę jako kamień jubilerski.

Krzemień pasiasty niezwykle zauroczył sandomierskiego złotnika Cezarego Łutowicza, ale o nowym kamieniu jubilerskim – krzemieniu pasiastym później.

MAGAZYN