MAGAZYN BRANŻY GEMMOLOGICZNEJ I JUBILERSKIEJ

ARTYKUŁY

Artykuły » Gems & Jewelry Numer 1 » Przegląd hodowli pereł na świecie

Przegląd hodowli pereł na świecie

Edward Rakowicz

Od niepamiętnych czasów perły należą do najcenniejszych klejnotów. Na ich wielką wartość, poza pięknym, łagodnym połyskiem oraz rozmaitością barw i odcieni, wpływały trudne warunki ich wydobycia, połączone niejednokrotnie z niebezpieczeństwem utraty życia. Klejnoty z pereł uosabiają luksus, oryginalność i urzekające piękno na tle stroju kobiecego.

1. Wstęp

Najpiękniejsze i najcenniejsze perły są wytworem mięczaków, zwłaszcza małży morskich, zaliczanych do rodziny perłopławów (Pteridae). Zawdzięczają swe powstanie reakcji organizmu mięczaka na podrażnienie, wywołane przez obce ciało, które przenika do miękkiego płaszcza (nabłonkowej tkanki znajdującej się wewnątrz skorupy małża). Gdy obce ciało w postaci ziarenka piasku lub jaja pasożyta zagnieździ się między płaszczem a muszlą mięczaka, zwierzę pokrywa je warstwą masy perłowej. Wokół ciała obcego wydzielają się koncentrycznie ułożone warstewki masy perłowej, zbudowanej głównie z aragonitu, narastające stopniowo aż do postaci pełnej perły. Jeżeli jest to perłopław o mieniącym się tęczowo wnętrzu muszli, powstałe perły są piękne i lśniące. Ich wartość w obrocie handlowym ocenia się według pięciu cech jakościowych (ilustrację graficzną cech jakościowych pokazano na fot. 1).

Perły powstałe w sposób naturalny są rzadkością, natomiast metoda sztucznej hodowli pereł została na początku poprzedniego stulecia doprowadzona do perfekcji przez Japończyków, co ułatwiło powszechny dostęp do tańszych pereł. W perłach hodowlanych obce ciało, podrażniające organizm mięczaka, wprowadzone jest sztucznie w celu zainicjowania procesu formowania się perły. Przy dzisiejszych metodach hodowli uzyskuje się bardzo duże gwarancje otrzymania po 3 lub 5 latach dobrej jakości perły. Hodowla pereł jest obecnie tak rozbudowana, że roczną produkcję szacuje się na około 500 milionów sztuk, a ich ilość z roku na rok rośnie, ponieważ hodowlą zajmują się również inne kraje. Poza Japonią perły słono – i słodkowodne hoduje się w Chinach, na Tahiti, w Meksyku, Australii, Indonezji na Filipinach, w Birmie i USA.

Ceny chińskich pereł są coraz wyższe, ponieważ ich jakość i barwa są coraz lepsze. Chiny są państwem przyszłości dla hodowli pereł, obok nich Tahiti. Tahitańska hodowla, której specjalizacją są czarne perły, stanowi silną konkurencję dla innych ośrodków hodowli pereł. Tahitańskie perły uchodzą w kręgach znawców kamieni szlachetnych za najpiękniejsze; ich wielkość, połysk i barwa, która tak naprawdę nie jest czarna, lecz szaro-czarna z purpurowym i srebrzystym overtonem, od lat zaliczane są do najbardziej ekskluzywnej biżuterii. Ich cena jest wielokrotnie wyższa od pereł chińskich, obecnie łatwo dostępnych na rynku. Jakość chińskich pereł, dostarczanych na polski rynek , stoi na bardzo wysokim poziomie, a ich zróżnicowanie pod względem wielkości i barwy może zaspokoić gust każdej klientki.

2. Rys encyklopedyczny

Perły reprezentują sobą agregat o skomplikowanej budowie, składającej się z węglanu wapnia (CaCO3) pod postacią aragonitu (układ rombowy) i kalcytu (układ trygonalny) oraz substancji organicznej (konchioliny). Zawierają domieszki: Al., Ba, Ti, Mg, Cr, Mo, i Mn (w poszczególnych odmianach zawartość pierwiastków śladowych ulega stochastycznym zmianom).

Kształt pereł bywa różny: prawidłowy sferyczny (perła kulista), wydłużony jajkowaty (owalna), półsferyczna (guzikowa), kroplowy (gruszkowata), nieprawidłowy (barok). Duże perły o przedziwnych kształtach noszą nazwy „paragon” albo „monstrum”. Perła blister jest przytwierdzona do skorupy muszli.

Rozmiar pereł może być różny. Od okruchowego (perła pyłowata) przez drobny (największy wymiar do 2,5 mm; okrągła – ziarno) i średni (2,5-6,0 mm) do dużego (powyżej 6,0 mm) . Perły wysokiej jakości jubilerskiej, przekraczające wymiarami 7-8 mm, spotyka się rzadko. Znane są jednak egzemplarze pereł o rozmiarach gołębiego jaja i większych. Sławą cieszy się perła „ La Pellegrina” o masie 111,5 ct i idealnym kształcie sferycznym, perła „La Peregrina” (nazywana też perłą Filipa II) o masie 55,95 ct oraz perła będąca pierwotnie własnością bankiera Hope’a, przechowywana w Muzeum Geologicznym w Londynie o masie 454 ct. Największą perłą o dziwacznym kształcie przypominającym głowę człowieka jest „Perła Allacha”, posiadająca masę 6,4 kg i wymiary 24x14 cm. Została wyłowiona z dna morza w pobliżu jednej z wysp filipińskich z muszli przydacznicy olbrzymiej (Tridacna gigas), której masa przekraczała 300 kg i wiek 450 lat.

W perle występuje jądro oraz pryzmatyczne i płytkowate słoje. W skład jądra mogą wchodzić odłamki minerałów (kwarcu, skaleni i in.), odłamki muszli, skrzepy substancji organicznej i inne obce cząsteczki, stanowiące centrum, wokół którego następowało odkładanie się masy perłowej. Jądro jest otoczone substancją organiczną. Spotyka się również perły bezjądrowe. Pryzmatyczne słoje zbudowane są z kryształków aragonitu o podobnym, pryzmatycznym charakterze, wyciągniętych radialnie od środka i oddzielonych od siebie konchioliną. Płytkowate słoje zbudowane są z cieniutkich i maleńkich aragonitowych płytek cztero-, pięcio- i sześciokątnych oraz płytek o formie nieprawidłowej, nakładających się na siebie na podobieństwo tarasów, tworząc w ten sposób faliste linie, które przypominają linie papilarne na skórze dłoni. Płytki te są sklejone substancją organiczną (konchioliną). Wzajemne położenie pryzmatycznych i płytkowych słoi może być różnorodne. Perły jubilerskiej jakości posiadają powłoki utworzone przez słoje płytkowate.

Perła jest nieprzezroczysta lub przeświecająca, niekiedy bywa w pewnym stopniu przejrzysta, a to powoduje, że jest bardzo cenna.

Barwa perły jest biała, choć spotyka się liczne odcienie (różowy, niebieski, złocisty i inne), żółta, kremowa, różowa, niebieska, czerwona, czarna, szara i brązowa. Na barwę perły może mieć wpływ przezroczystość (głębokość odbijającego słoja), połysk (intensywność światła odbitego), migotliwość (odbicie światła w postaci świecącego znamienia), zestaw mikrodomieszek. Połysk z perłowym odblaskiem jest najsilniejszy u pereł pochodzących z Zatoki Perskiej oraz Zatoki Mannar, to jest ze Wschodu - stąd nazwa wysokogatunkowych pereł „orient” (wschód) lub „oriental”. Połysk jest związany z załamaniem i interferencją światła w płaskowatych warstwach. W promieniach ultrafioletowych ujawniają się barwy: niebieska, biała, zielonkawa, żółtawa, różowa (u czerwonych). Współczynniki załamania i podwójnego załamania wynoszą odpowiednio jak u aragonitu i mogą się wahać u czarnej perły od 1,53 – 1,69. Twardość: 2,5 – 4,5 (wahanie wynikające z wzajemnego stosunku substancji organicznej i mineralnej). Gęstość: 2,60 – 2,78 g/cm3 (obniża się wraz ze wzrostem zawartości konchioliny).

Występowanie

Perły znajdowane są w muszlach perłorodnych małży morskich i słodkowodnych. Miejsca połowu perły morskiej to Morze Czerwone (Zatoka Perska), Ocean Indyjski (Zatoka Mannar), morza okalające wybrzeża Australii, Polinezji i Mikronezji, Japonii, Wenezueli, Meksyku, Panamy, USA (stan Floryda), Zatoka Kalifornijska; słodkowodnej – Wielka Brytania, Irlandia, Francja, Niemcy, Austria, USA (rzeka Missouri i jej dopływy), dorzecze rzeki Amazonki, Pakistan, Rosja (zlewiska rzek Republiki Karelii i Półwyspu Kola, a także obwodów: leningradzkiego, archangielskiego, pskowskiego i nowogrodzkiego, republik nadbałtyckich, dorzecza rzeki Amur oraz na Kamczatce i wyspie Sachalin.

Perła hodowlana stanowi około 90% masy towarowej na obecnym rynku perłowym. Metoda sztucznej hodowli pereł została opatentowana w 1896 roku przez Kokichi Mikimoto. Jego osiągnięcia poprzedzały doświadczenia polegające na pokrywaniu masą perłową metalowych figurek Buddy, wprowadzanych do muszli słodkowodnych małży w Chinach (XIII w.) oraz eksperymenty niemieckiego uczonego Alverdesa.

Znane są dwa sposoby hodowania pereł:

  1. jądrowy – rozmaite substancje oraz tkankę łączną wprowadza się do muszli małża,
  2. bezjądrowy – w nacięcie płaszcza wprowadza się kawałki płaszcza innego małża.

Młode małże, po odpowiedniej operacji, umieszcza się w metalowych klatkach z drobnymi otworami i zatapia w morzu, gdzie żyją od 3 do 7 lat. W taki sposób hoduje się także perły słodkowodne.

Perły stosuje się od najdawniejszych czasów w wyrobach jubilerskich, najczęściej do produkcji naszyjników, kolczyków, pierścieni, szpilek, haftów itd. Pereł się nie obrabia, a jedynie przewierca.

Uszlachetnianie pereł

W końcu XIX i początkach XX w. zaczęto stosować metody sztucznego barwienia pereł. Barwę czarną uzyskiwano dzięki oddziaływaniu słabym roztworem AgNO3 i następującym po tym napromieniowaniu światłem słonecznym lub ultrafioletowym, a następnie wypolerowaniu na tarczy pokrytej skórą. W zestawie środków barwiących występuje także nadmanganian potasu i inne substancje. Na kolor różowy i każdy inny zabarwia się perłę, pokrywając ją cienką warstwą barwnika. Szarą barwę perły uzyskują po naświetleniu promieniami gamma. W celu potwierdzenia naturalności barwy stosuje się długofalowe promienie ultrafioletowe. Naturalna czarna i szara perła świeci kolorem wiśniowo-czerwonym, natomiast perła zabarwiona sztucznie jest inercyjna lub wykazuje białe, plamiste świecenie. Sztuczną barwę można usunąć watką zamoczoną w słabym kwasie octowym.

Odróżnianie pereł naturalnych od hodowlanych

Perły hodowlane uzyskuje się na skalę przemysłową od początku XX w. Własności i wygląd zewnętrzny sztucznie wyhodowanych pereł morskich i słodkowodnych są takie same jak naturalnych. Do identyfikacji pereł stosuje się specjalne przyrządy. Endoskopu używa się do wykrycia jądra w hodowlanej, przewierconej perle. Przy pomocy współczesnej techniki tomograficznej można zidentyfikować perłę hodowlaną, w której jądrem jest kulka z masy perłowej. Perłowym kompasem, w skład którego wchodzi silny elektromagnes, również możemy badać pochodzenie pereł. Naturalna perła, podwieszona na cienkiej nici, przy włączeniu prądu elektrycznego będzie pozostawać nieruchomo, podczas gdy perła hodowlana zachowuje się podobnie tylko do momentu, gdy słoje jej jądra zbudowanego z masy perłowej nie ustawią się w pozycji równoległej do linii sił pola magnetycznego.

W widmach spektralnych pereł hodowlanych pojawiają się linie Mn (manganu), których nie spotyka się w widmach pereł naturalnych. Obecnie do identyfikacji pereł stosuje się też metody rentgenowskie. Perły hodowlane, za wyjątkiem australijskich bezjądrowych, wykazują luminescencję w promieniach rentgenowskich, podczas gdy naturalne świecą rzadko.

Starzenie się pereł

Czas trwania życia perły jest ograniczony i zależy od warunków jej przechowywania oraz użytkowania. Starzeniu się sprzyja wysychanie konchioliny, która podczas większej suszy powoduje, że perły matowieją, zaczynają się łuszczyć, aż wreszcie się rozpadają. Ponadto uszkodzenia mechaniczne oraz przechodzenie aragonitu w kalcyt (co jest możliwe przy dłuższym działaniu wysokich temperatur) powoduje kruszenie się pereł i ich rozpad. Na często i długo noszonych perłach mogą powstać pewne deformacje tekstury powierzchni (tracą połysk i matowieją). Powodem tych zmian jest szkodliwy wpływ, jaki wywiera niekiedy skóra noszących je osób ze względu na swój zwykły kwaśny odczyn, pochodzący od potu.

Imitacje pereł

Imitacje pereł nane są od dawna. Są to wydrążone kulki szklane, pokryte cienką warstwą perłowej esencji, sporządzonej z łusek ryby uklei lub zalane szkłem opalizującym albo roztworem żelatyny. Ponadto mogą to być kulki z opalizującego szkła, alabastru (perły rzymskie), selenitu (perły atlaskie), hematytu, masy perłowej, a także mas plastycznych, pokrytych lakierem z macicy perłowej. Perły można odróżnić od imitacji, oglądając je pod mikroskopem, gdzie obserwujemy charakterystyczną teksturę powierzchni, przypominającą linie papilarne. W imitacjach pereł takich falistych linii się nie spotyka (niektórzy specjaliści dopatrują się podobieństwa kształtu tych linii do warstwic na mapach).

Macica perłowa

Nazwa pochodzi od niemieckiego słowa perlmutte, co oznacza macicę perłową. Części muszli (warstwa masy perłowej) niektórych małży stosuje się do produkowania niedrogich wyrobów jubilerskich i galanterii jubilerskiej. Płaskie warstwy macicy perłowej są zbudowane z aragonitu. Pokrywa on wewnętrzną powierzchnię skorup muszli. Płytki skleja substancja organiczna. Posiadają własności podobne do pereł naturalnych.

3. Przegląd najważniejszych miejsc i regionów hodowli pereł słono- i słodkowodnych

Australia jest największym w świecie producentem białych pereł „South Sea”, tj. opartych na wykorzystaniu małża Pinctada maxima; ich jakość porównywalna jest z jakością białych pereł birmańskich, uznawanych za najpiękniejsze wśród tej kategorii pereł. Szlachetna australijska biała perła uznawana jest przez ekspertów za „królową” rynku pereł hodowlanych. Również wysoko cenione są australijskie keshi, choć w ostatnich latach coraz mniej dostępne na rynku. Połysk i orient pereł australijskich jest bogaty, subtelny, satynowy, bardziej łagodny niż obserwuje się u japońskich Akoya. Najbardziej udane egzemplarze mogą osiągać „jedwabisty” połysk najlepszych pereł birmańskich. Maja grubą perłową powłokę, sięgającą 2-3 mm. Jest to wynik długoletniej hodowli, czasem trwa ona nawet ponad trzy lata, dzięki czemu uzyskuje się większą trwałości tych pereł. Ich barwa mieści się głównie w rodzinie białych z różowym lub różowo-niebieskawym orientem. Znacznie rzadszy jest orient srebrny. Wysoko cenione są perły kremowe z różowym orientem. Zdarzają się również perły barwy niebieskiej, zielonej, złotej i czarnej. Do zupełnej rzadkości należą perły, których powierzchnia jest bez skazy. Jest to pochodna czasu kultywacji w łonie małża perłorodnego. Generalnie niewielkie defekty powierzchni są bardziej tolerowane w australijskich perłach, niż ma to miejsce w krócej hodowanych perłach japońskich czy chińskich. Wysokiej jakości perły kuliste są dość rzadkie. Częściej można spotkać formy barokowe, zarówno symetryczne jak i asymetryczne. Ich wielkość mieści się przeważnie w przedziale od 10-20 mm średnicy. Poprawianie rutynowe jest stosowane, choć z dużym umiarem. Sporadycznie pojawiają się również informacje o stosowaniu barwienia. Wynika to zapewne z ostrych norm, ustanowionych przez australijskich producentów pereł. Stosowane restrykcje wobec barwienia i obróbki chemicznej zniechęcają do ich stosowania.

Chiny są obecnie największym producentem pereł słodkowodnych i słonowodnych. Jest to kraj wielkich możliwości i kontrastów zarazem. Podobnie jest z perłami. Chińskie perły wysokiej jakości dostępne są w szerokiej gamie barw i form. Przyciągają konkurencyjną ceną. Równocześnie w dużej ilości reprezentowane są perły niskiej jakości. Generalnie jakość chińskich pereł jest bardzo zróżnicowana i dokonywanie porównań z podobnymi perłami produkowanymi przez inne kraje czy regiony (np. z perłami japońskimi) może być zawodna. Większość chińskich pereł jest rutynowo czyszczona, wybielana i barwiona.

Słonowodne chińskie perły produkowane są w dwóch zasadniczych odmianach. Są to (używając metafory):

  • chińskie Akoya, które mają przeważnie wielkość poniżej 6,0 mm; ich jakość jest silnie zróżnicowana, generalnie jednak niższa od najlepszych japońskich Akoya,
  • chińskie „South Sea”, które mają przeważnie wielkość powyżej 10,0 mm; ich jakość jest zazwyczaj niższa od jakości analogicznych pereł produkowanych w innych krajach.

Słodkowodne chińskie perły

W grupie słodkowodnych chińskich pereł mieszczą się tzw. „perły ryżowe”, drobne, o podłużnej formie i pomarszczonej powierzchni oraz większe, bardziej gładkie i płaskie. Najgładsze, o najlepszym wyglądzie są porównywane z japońskimi perłami słodkowodnymi z jeziora Biwa, lecz w większości nie dorównują im formą, połyskiem i jakością powierzchni.

Zupełnie inna sytuacja ma miejsce w odniesieniu do tzw. pereł „patato” (kartofel). Jest to w chwili obecnej najlepsza jakościowo produkcja chińska. Stanowi ją nowa odmiana słodkowodnych pereł „jądrowych”. Są to perły sferyczne, w całości utworzone przez powłoki masy perłowej. Formą przypominają kartofel (patato – stąd ich popularna nazwa). Hodowane są w szerokiej gamie barw, od białej po pastelowo ciemne. Szczegóły tej produkcji nie są znane, lecz wiadomo, że chodzi o użycie okrągłego implantu, wykonanego z nieudanego egzemplarza perły słodkowodnej, np. przez oszlifowanie niehandlowych egzemplarzy „pereł ryżowych”. Jakkolwiek by nie było, są to perły, które z powodzeniem mogą rywalizować z perłami naturalnymi. Są one tańsze od innych pereł sferycznych, jednak ich wielkość rzadko przekracza 6,0 mm.

Chińskie perły słodkowodne są dostępne w każdej barwie, każdej wielkości i każdej formie ( wliczając w to baton, krzyż, skrzydło), a także w każdej jakości. Jest to wielka rozpiętość poziomu jakości, więc powinny być oceniane starannie. Należy szczególną uwagę zwracać na połysk, jakość powierzchni i formę. Wiele pereł o fantastycznej barwie zawdzięcza ją barwieniu. Bywają też poddawane wielu innym ekstensywnym i intensywnym procedurom poprawiania.

Wyspy Cooka, podobnie jak inne wyspy Polinezji Francuskiej, produkują perły „czarne”, jednak ich jakość i barwa wyróżniają się. Najbardziej cenione są perły o barwie różowoliliowej do oberżynowej. Są mniej błyszczące od pereł japońskich, stłumione i aksamitne w wyglądzie (mają słabszy połysk i orient w porównaniu z tahitańskimi „czarnymi” perłami). Mają bardzo grubą powłokę perłową, porównywalną z powłoką pereł hodowlanych „South Sea” (2-3 mm). Mogą mieć barwę srebrzystoszarą do czarnej z overtonem typowym dla innych regionów Polinezji Francuskiej. Jednak większość jest brunatnawa lub ciemnoszarobrązowa z silnym różowym overtonem. Barwa ta jest opisywana w literaturze fachowej jako oberżynowa, liliowa, różowoliliowa, mętnie różowa. Barwa pereł polinezyjskich w dużym stopniu zależy od warunków panujących w lokalnym środowisku. Na Wyspach Cooka hodowla jest prowadzona w dwóch lagunach. Stąd owa wyróżniająca dość jednolita barwa, odmienna niż u pereł z innych wysp Polinezji. Z uwagi na jakość formy, powierzchni i połysku perły te są oceniane niżej od pereł tahitańskich. Są zazwyczaj mniejsze (od tahitańskich - nie przekraczają 8 mm) i rutynowo czyszczone po wyjęciu z małża.

Indonezja i Filipiny są znane przede wszystkim z produkcji pereł barwy kremowej, żółtej i złotej. Przez lata preferowane były w handlu światowym perły barwy białej. Jednak ostatnio sporo w tym względzie się zmieniło. Wynika to zapewne z większej świadomości nabywców. Jednak nadal na Filipinach i w Indonezji produkowane są pewne ilości pereł białych. Nie różnią się one jakością od innych pereł typu „South Sea” (patrz Australia), a ich wielkość oscyluje w okolicy 10-11 mm. Prócz tego coraz szerzej stosuje się ostatnio w hodowli żółtowargowy małż, wytwarzający perły barwy intensywnie złotej. Ich jakość jest podobna do innych pereł typu „South Sea” (delikatny, miękki połysk, dobry orient, powłoka perłowa grubsza od powłok chińskich i japońskich pereł hodowlanych, szeroka gama form i jakości powierzchni). Również ich wielkość jest podobna do większości pereł „South Sea” (odmienne pod tym względem są złote perły indonezyjskie, których wielkość jest zbliżona do wielkości największych japońskich Akoya). Wiele z nich ma postać pereł ¾, a dzięki sugestywnej oprawie bywa oferowana jako perły okrągłe. Wysokiej jakości, intensywnie złote perły hodowlane osiągają obecnie na rynkach światowych lepsze ceny niż perły białe.

Japonia uznana jest powszechnie za ojczyznę perły hodowlanej. Sztandarowym produktem japońskim jest obecnie perła słonowodna Akoya - swoisty standard białej perły sferycznej. Drugi sztandarowy produkt japoński to słodkowodna perła Biwa ( przez wiele lat standard perły słodkowodnej). W związku z zatruciem wód jeziornych straciła na znaczeniu po prawie całkowitym zaprzestaniu produkcji. W jej rolę weszła słodkowodna perła chińska, która zresztą w okresie przejściowym była sprzedawana za pośrednictwem Japonii pod nazwą Biwa, jednak nie była to perła identyczna z pierwotną, oryginalną Biwa i przez ekspertów była rozpoznawana już po pierwszym spojrzeniu.

Wysokiej jakości japońska Akoya jest kulista, biała i charakteryzuje się intensywnym połyskiem oraz orientem. Połysk i orient są obecne, gdy perła posiada dostatecznie grubą powłokę perłową. Jej grubość jest zasadniczo mniejsza niż w perłach South Sea. Dodatkowo może się zmieniać w zależności od producenta. Jednak zazwyczaj jest większa niż to ma miejsce w chińskich Akoya. Grubość powłoki japońskich Akoya oscyluje zazwyczaj między 0,2-0,4 mm. Niezwykle rzadko trafiają się w japońskich Akoya powłoki perłowe przekraczające 1,0 mm. Ich barwa jest standartowo biała, trafiają się też perły z powierzchniowym refleksem czerwonawo-różowym i kremowym. Generalnie japońska Akoya jest bielsza od chińskiej Akoya. Okazjonalnie spotyka się także inne barwy japońskich Akoya, np.; różową, niebieską, złotą i szarą. Japonia jest okazjonalnym producentem „czarnych” pereł o naturalnej barwie, analogicznych w wyglądzie do „czarnych” pereł polinezyjskich. Forma japońskich Akoya może być sferyczna lub barokowa (symetryczna i asymetryczna). Ich kulistość oceniana jest jako najlepsza w świecie. Baroki japońskich Akoya są również wysoko cenione, zwłaszcza te symetryczne. Wielkość japońskich Akoya mieści się w przedziale od 2-12 mm, jednak perły o wielkości powyżej 10 mm są już rzadko spotykane. Progresywny skok cen następuje zwykle po przekroczeniu średnicy 7,5 mm i rośnie znacząco co 0,5 mm. Większość produkcji koncentruje się wokół wielkości 6,0-8,5 mm. Z procedur upiększania stosowane są rutynowo: wybielanie, bębnowanie i barwienie. Procedury te dotyczą przede wszystkim pereł należących do niższych klas jakości.

Tahiti produkuje perły o tak egzotycznym wyglądzie, że mało jest równie pięknych rzeczy, które mogą z nimi konkurować. Pojawiły się na rynkach światowych w latach siedemdziesiątych minionego wieku. Dziś stanowią światowy standard „czarnej perły”. Większość „czarnych” pereł jest w rzeczywistości szara. Nazwa perły „czarna” przylgnęła do wszystkich pereł będących wytworem czarnowargowego małża Pinctada margaritifera, używanego do ich hodowli. Połysk pereł tahitańskich jest brany pod uwagę w większym stopniu niż u innych odmian pereł. Zazwyczaj jest aksamitny, lecz może być intensywniejszy, czasem przypominający wręcz metaliczny połysk dobrze wypolerowanej kulki. Mocny orient jest bardzo charakterystyczny dla pereł tahitańskich i pomaga wykreować ów niepowtarzalny, egzotyczny wygląd owych pereł. Najlepsze jakościowo okazy mają powłokę perłową i grubą, sięgającą nawet 1,0 mm. Jest to rezultat hodowli trwającej dwa do trzech lat. W ostatnich latach obserwuje się jednak tendencję do skracania okresu kultywacji, a tym samym i grubości powłoki perłowej. Jej grubość może czasem sięgać zaledwie 0,2 mm. Barwy pereł tahitańskich są przeważnie ciemne - szare do brązowych. Inne barwy są rzadziej spotykane, np. barwa pawiego oka (żywo zielona z fioletowym overtonem), oberżynowa (fioletowawa z zielonym overtonem), zielona, oliwkowozielona, niebieska, fioletowa, morska (srebrno-zielona z bladoniebieskim overtonem). Barwy brunatne i brązowawe są mniej cenione, choć mogą być również atrakcyjne. Barwa pereł tahitańskich może być rozłożona na powierzchni perły nierównomiernie, np. na jednym krańcu prawie czarna i bardzo jasna, na drugim z subtelną gradacją w strefie przejściowej między obu skrajnymi obszarami. Perły zupełnie bez skazy są niezwykle rzadkie. Drobne defekty powierzchni i ciemne plamki są dość typowe. Ale perły z widocznymi gołym okiem defektami też mogą być atrakcyjne. Zależy to od indywidualnej oceny i preferencji nabywcy. Perły doskonale kuliste są bardzo rzadkie, podobnie zresztą jak i perły o najwyższej jakości. Jest to rezultat długoletniej hodowli. Z innych form sporym zainteresowaniem cieszą się zwłaszcza tzw. „bączki”, guziki i krople oraz perły o formach figuralnych. Wielkość tych pereł rzadko jest mniejsza od 8,0 mm. Najbardziej rozpowszechnione są perły o średnicy 10-12 mm. Jeśli mają 12-14 mm, to zaliczane są już do bardzo dużych; jednocześnie są to już perły rzadko spotykane. Pojedyncze perły wysokiej jakości, o wielkości powyżej 14 mm są bardzo rzadkie i odpowiednio kosztowne. Jeszcze droższe są garnitury z takich pereł. Wobec dobrej jakości pereł tahitańskich stosowane są tylko najbardziej niezbędne rutynowe zabiegi upiększające, np. czyszczenie po wyjęciu z łona mięczaka perłorodnego. Natomiast okazjonalnie zdarza się spotkać oferowane pod nazwą „czarnych” pereł tahitańskich pozagatunkowe barwione perły South Sea i Tahiti. Barwienie realizowane jest przez napromieniowanie lub, co gorsza, przez użycie azotanu srebra.

W Meksyku perły zostały odkryte dla Europy w wyniku Wielkich Odkryć Geograficznych. Były to głównie tzw. perły „czarne”. Z tego też obszaru pochodzi La Peregrina - jedna z najpiękniejszych historycznych pereł naturalnych świata. Współczesna hodowla pereł meksykańskich rozpoczęła się w latach dziewięćdziesiątych minionego wieku w Zatoce Kalifornijskiej, choć pierwsze próby podejmowane były już wcześniej, bo w latach sześćdziesiątych tego samego wieku. Hodowla oparta jest na wykorzystaniu małży Pinctada mazatlantica oraz Pteria sterna. Produkowane są perły różnej barwy: opalizująco białej (bardzo rzadkie), złocisto-brązowej, szarej, zielonej, niebieskiej, fioletowej, różowo-fioletowej i prawie czarnej. Mimo bardzo ciekawych barw, połysk i orient są średniej jakości. Na razie hodowla nie jest wielka, raczej eksperymentalna i wynosi około 10-12 tys. pereł w skali roku. Są to głównie perły typu mabe, sporadycznie kuliste, owalne, baroki, keshi, o wielkości od 7-14 mm; najczęściej 7-9 mm. Kultywacja trwa około roku w przypadku mabe i około dwóch lat w przypadku pereł sferycznych, dzięki czemu uzyskuje się grubą powłokę perłową, przekraczającą nawet 2 mm.

Nowoczesna słodkowodna hodowlana perła amerykańska jest pewnym zaskoczeniem dla świata. Ponadto jest jeszcze stosunkowo mało znana poza Stanami Zjednoczonymi, a z pewnością zasługuje na zapoznanie się z nią. Produkowana jest na farmach perłowych Tennessee z wykorzystaniem metody nietypowej dla hodowli słodkowodnych, a polegającej na wszczepieniu sztucznego jądra, wytworzonego z masy perłowej małża słonowodnego. Hodowane w ten sposób perły mają przeważnie formę symetrycznych i asymetrycznych baroków oraz różnokształtnych mabe: pałeczek, tabliczek, kropli, owali, kaboszonów, markiz i serc. W małej ilości produkowane są także formy sferyczne. Wielkość pereł amerykańskich zależy w dużym stopniu od formy, np. małe kaboszony mogą mieć wymiary (szerokość x długość) zaledwie 9x11 mm, podczas gdy duże mogą mieć nawet 10x40 mm. Są to perły o bardzo wysokim połysku i bogatym oriencie. Grubość powłoki perłowej utrzymywana jest w odpowiedniej proporcji względem wielkości sztucznego jądra. Powierzchnia pereł rzadko jest bez wad. Wynika to ze stosunkowo długich okresów hodowli. Niewielkie skazy nie obniżają istotnie wartości perły i są bardziej tolerowane niż u innych pereł hodowanych. Najczęstsze barwy to: biała, srebrna, szara, kremowa, a z barw fantazyjnych: różowa, brzoskwiniowa i lawendowa. Wobec tego rodzaju pereł nie stosuje się zabiegów upiększających. Jedynym zabiegiem, stosowanym rutynowo, jest delikatne czyszczenie perły po jej wyjęciu z łona mięczaka.

Edward Rakowicz - Rzeczoznawca Inspekcji Handlowej ds. jubilerstwa i gemmologii

MAGAZYN