MAGAZYN BRANŻY GEMMOLOGICZNEJ I JUBILERSKIEJ

ARTYKUŁY

Artykuły » Gems & Jewelry Numer 2 » Krzemień pasiasty

Krzemień pasiasty

Jarosław Kolec

Krzemienie są jedną z najbardziej zagadkowych skał, które mimo wieloletnich badań nadal skrywają swoją genezę. Szczególną odmianą krzemienia jest krzemień pasiasty.

Krzemienie są jedną z najbardziej zagadkowych skał, które mimo wieloletnich badań nadal skrywają swoją genezę. Szczególną odmianą krzemienia jest krzemień pasiasty. Obecnie pozyskiwany jest w kopalniach wapieni jako materiał odpadowy lub ze złóż wtórnych. 

Inaczej pozyskiwanie krzemienia wyglądało w neolicie. W tym czasie był największy rozkwit narzędzi z kamienia, powstawały kopalnie krzemienia pasiastego. Dowodem tego są odkryte 19 lipca 1922 r. przez geologa Jana Samsonowicza szyby i wyrobiska w dorzeczu rzeki Kamiennej. Te prehistoryczne kopalnie tworzą dziś Rezerwat Przyrodniczo – Archeologiczny „Krzemionki”, który znajduje się niedaleko  Ostrowca Świętokrzyskiego.

Krzemienie występują tutaj w wapieniach jurajskich na głębokości do kilku metrów, więc dość płytko, biorąc pod uwagę dzisiejsze górnictwo.

W odległych czasach górnikom spore problemy natury technicznej sprawiała głębokość, na której występowało złoże. Metody wydobywcze rozwijały się wraz z utrudnieniami napotykanymi w czasie pracy, o czym świadczą różne typy kopalni w Krzemionkach. Spotykamy tu kopalnie jamowe, niszowe, komorowo–filarowe i komorowe.

W epoce kamienia istniał trzypoziomowy model świata – niebo z wodami niebiańskimi, powierzchnia ziemi i powietrze oraz świat podziemny.

Kopalnie znajdują się w najniżej położonej strefie Świata – w strefie podziemnej, mrocznej, pełnej tajemnic i niebezpieczeństw, skrywającej drogocenne kamienie.

Tworząc kopalnie, naruszano sacrum, wkraczano do wnętrza Matki Ziemi. Górnik musiał być przygotowany do wykonywania swej pracy pod ziemią i spełniać animistyczne wymogi.

Wstępna segregacja krzemienia następowała już w wyrobisku, po czym był transportowany na powierzchnie, gdzie następowała jego obróbka. Z krzemienia pasiastego wykonywano siekiery i dłuta.

W 1972 r. zauroczony dekoracyjnymi walorami krzemienia pasiastego Cezary Łutowicz wykonał pierwszą biżuterię z tego cennego niegdyś kamienia. Od tego czasu, po 4000 lat zapomnienia  krzemień pasiasty znów znajduje uznanie. 

Następnym krokiem współczesnej kariery tego kamienia jest inicjatywa Cezarego Łutowicza i Bożeny Wódz z Muzeum Okręgowego w Sandomierzu zorganizowania Sandomierskich Warsztatów Złotniczych, promujących krzemień pasiasty oraz Ziemię Sandomierską. Po raz pierwszy warsztaty odbyły się w 2000 roku. Do chwili obecnej, w ośmiu edycjach brało udział prawie stu uczestników (prace powstałe  podczas ósmych warsztatów można oglądać do końca roku na wystawie w Muzeum Okręgowym w Sandomierzu). W roku 2004 w Muzeum Okręgowym w Sandomierzu została otwarta stała ekspozycja zgromadzonych realizacji z krzemienia pasiastego, licząca dziś prawie 300 prac. W roku 2007 podczas sesji naukowej pt. „35 lat krzemienia pasiastego w biżuterii” Sandomierz ogłoszono Światową Stolicą Krzemienia Pasiastego. W roku 2011 zorganizowany został I Festiwal Krzemienia Pasiastego, drugi w 2013 r. Biżuteria z krzemieniem prezentowana była w wielu miejscach Europy, Ameryki Południowej i Azji, wzbudzając duże zainteresowanie.

Ostatnią dużą promocją było wręczenie królowej Belgii kompletu biżuterii wykonanej z krzemienia pasiastego, złota, srebra i brylantów przez C. Łutowicza oraz broszy księżnej Lei w czasie Dobroczynnego Balu Dyplomacji Unii Europejskiej w lutym b.r. w Brukseli.

Do promocji krzemienia pasiastego przyczyniło się wiele osób, m.in.: Ryszard i Tomasz Krzesimowscy, Jan Chałupczak, Andrzej Wilk, organizator Festiwalu „Krzemień Pasiasty–Kamień Optymizmu” Mariusz Pajączkowski oraz pedagodzy Katedry Biżuterii Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi: prof. Andrzej Szadkowski, prof. Andrzej Boss i niżej podpisany.

Możemy się spierać, czy krzemień jest  kamieniem szlachetnym czy ozdobnym, na pewno jest kamieniem jubilerskim, który jest obecny we współczesnym złotnictwie. Po długim okresie czasu znów przykuwa uwagę, wzbudzając emocje swą dekoracyjnością. Zmienił swoją funkcję, nie służy do wyrobu narzędzi, jest kamieniem chętnie używanym do tworzenia najczęściej biżuterii artystycznej.

MAGAZYN